Een somatoforme stoornis is een psychische aandoening waarbij een persoon lichamelijke klachten heeft waarvoor geen somatische oorzaak (lichamelijke ziekte) gevonden is. De patiŽnt ervaart reŽle lichamelijke klachten, die niet ingebeeld zijn. De klachten zijn niet bewust of doelbewust nagebootst. Soms is de relatie met psychische oorzaken te leggen, maar niet altijd.

Diagnostiek
Vaak is een ontregeling van het stressregulatiesysteem betrokken bij het ontstaan en in stand blijven van de klachten. De diagnose somatoforme stoornis wordt niet gesteld als de lichamelijke klachten verklaard kunnen worden door een andere psychiatrische aandoening, bijvoorbeeld een depressieve stoornis of een angststoornis. In bepaalde gevallen wordt achteraf toch nog een somatische ziekte vastgesteld bij patiŽnten met een somatoforme stoornis. De getallen hierover lopen uiteen van 10-20%. Dit noopt bij de behandeling van dergelijke beelden altijd tot een tweesporenbeleid, waarbij zowel somatische als psychologische factoren worden meegenomen in de beoordeling. De bekendste somatoforme stoornis is waarschijnlijk hypochondrie, waarbij de patiŽnt doorlopend bang is een ernstige ziekte te hebben.

Dynamiek
Voorbeeld van een aandoening die als somatisch onverklaard is aangemerkt is het whiplashsyndroom. PatiŽntenverenigingen voor whiplashpatiŽnten strijden er echter voor deze aandoening als somatische ziekte erkend te krijgen. Fibromyalgie en het chronischevermoeidheidssyndroom (ME) worden ook als somatisch onverklaard aangemerkt, maar zijn door de WHO (wereldgezondheidsorganisatie) erkend als somatische ziekte.

Behandelrichtlijn
In Nederland is in 2009 een multidisciplinaire behandelrichtlijn verschenen onder verantwoordelijkheid van het Trimbos-instituut waarin de actuele standaard op het gebied van diagnostiek en behandeling van somatoforme stoornissen wordt beschreven. Deze richtlijn spreekt in eerste instantie van SOLK (somatisch onverklaarde lichamelijke klachten).

Systematiek
In het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders worden de volgende stoornissen beschreven:
  • Somatisatiestoornis;
  • Ongedifferentieerde somatoforme stoornis;
  • Conversiestoornis;
  • Pijnstoornis;
  • Hypochondrie;
  • Stoornis van de lichaamsbeleving;
  • Somatoforme stoornis niet anderszins omschreven (NAO).